TROJA DOMOVINA MOJA – O NOVOJ KNJIZI MIRAŠA MARTINOVIĆA

Mislite na druge, podelite ovaj tekst

Mogu slobodno reći da u beskrajnom crnogorskom kulturnom krugu (a i van
njega) mali je broj pjesnika i proznih pisaca koji ostavljaju tako snažan i autentičan lični
stvaralački pečat kao što to radi Miraš Martinović. Njegova knjiga poezije Troja
domovina moja predstavlja vrlo složeno i kompleksno pjesničko štivo sa vrlo jasnim ali
i dubokoumnim porukama, koje su se u samom autoru taložile kao vid višedecenijskog
iskustva u istraživanju antičke prošlosti Crne Gore.

Knjiga sadrži četrdesetak izuzetnih pjesama koje nas vraćaju u drevnu antičku prošlost ne samo Grčke već i Prevalisa.
Antička književnost neraskidivo je povezana s mitologijom.

Autor ove knjige povezuje vizuelnu umjetnost pronalazeći inspiraciju ali i poetske zaplete uglavnom iz grčkih
mitova koji sadrže priče o bogovima, drevnim gradovima, nepreglednim prostranstvima
na kojima su nastajale drevne civilizacije. Miraš Martinović je unikatna i rijetka figura
savremene crnogorske književnosti orginalnog može se reći filigranskog umijeća i stila.
On podsjeća na drevne grčke kipare koji su svoja djela klesali decenijama dajući im
najbolji dio sebe.  Fasciniran je prošlošću, velikim civilizacijama, antičkim temama.
Njegovo poezija čitaoce osvaja helenizmom i mistikom koji se obostrano prepliću kroz
paradigmu nastajanja i događaje iz daleke prošlosti. U sintezi mitskog, književnog,
enciklopedijskog, etimološkog i kulturološkog, on na poseban način budi našu maštu i
pretvara je u stvarnost.
 

Već u samom uvodu knjige nailazimo na stihove u pjesmi ,,Odisej”  (odlomak) u
kojima se kaže:
 
                Mnogo ljudi je
                Zbog mene
                izginulo
                Mnoge izbjeglice
                Rasule se
                Po svijetu
                Žene i djeca
                Gladna
                Umirala
                Majkama
                Na grudima
 
Autor u ovoj pjesmi pokazuje svoj autentični stav da moderni pjesnici su u antici
pronašli uzor u  vizuelizaciju poezije, odnosno za povezivanje vremenske i prostorne
dimenzije u umjetnosti riječ najbolje odslikava ideju i da duhovni svijet, i poetska ljepota
može postati protivteža ratnoj pometnji i istorijskim neprilikama. U antici se vjerovalo da
čistom duhu ili logosu, kroz pjesmu odgovara stanje Platonove katarze. Autor je u pjesmi
,,Odisej” pronašao ekvivalent modernom shvatanju stvaralačke inspiracije, koja počiva na
harmonizaciji Odisejevog (mita) principa. Troja domovina moja  kao pjesničko djelo se

2
naslonio na tradiciju velikih grčkih pjesnika  (Odisesja Elitisa, Nikosa Kavadijasa,
 Jorgos Seferisa i drugih), koji su podvlačili kreativnu snagu pjesničke imaginacije i
čudotvornu moć pjesničkog jezika. Koncepcija intelektualne metafizičke poezije Miraša
Martinovića podudara se u velikoj mjeri s  definicijom idealne poezije i  koncepcijom
čiste (apsolutne) poezije. Upliv emocija u poeziji tekao je paralelno sa destabilizacijom
tradicionalnih formalnih (pjesničkih) ograničenja. Kroz poeziju samog autora slobodni
stih najadekvatnije iskazuje nova duševna stanja u svim emocionalnim i misaonim
nijansama. Drugim riječima, slobodni stih pokazuje nam svu snagu umjetničkog
senzibiliteta i on se od svojih pjesničkih savremenika izdvaja neposrednošću svog lirskog
izraza, orijentacijom na lični doživljaj, sukobe, krize i bolne zanose i trzaje svoje
sopstvene (antičke) duše koja svoj kovitlac pronalazi na putevima od ,,bogova ka
ljudima. ”
 
            U pjesmi ,,Hor ratnika” (odlomak) se kaže:
 
            Pred neprijateljem
            Naša koplja i strijele
            Oružje svekoliko naše
            Neka drhte neprijatelji
            Pred našim oružjem
            Nek drhte od naših pogleda
            Nek strepe od naših vojskovođa
            Vojnika falange bojni redovi
            Uništiće mrskog neprijatelja
            Koji bi da nas uništi
            Da nestane nas i našeg grada
            Njegovih bedema i kula
           

Autor u ovoj pjesmi, ,,isijava” najviši kosmički zakon uređuje ritam neprestanog
rađanja i umiranja u svijetu, vojnika i falangi kao inspirativne teme koja predstavlja (vrlo
složen) zadatak moderne umjetnosti. Autor na najljepši način pokazuje snagu poezije. U
ovoj pjesmi o falangama i vojnicima nije samo transcedentno, već i imanentno
izjednačavan svijet u kome čitaocu približava različite umjetničke discipline ali i
dimenzije. Na antičkom tlu najviše jedinstvo nadličnog i ličnog, kosmičkog i
čovejčanskog, spekulativnog i afektivnog, mitskog i stvarnog ostvareno je u orfejskim
pristupom samog pjesnika.  Zajednička crta svih kritičkih i teorijskih tekstova u kojima se
sagledava stvaralaštvo Miraša Martinovića, predstavlja svojevrsnu (ličnu) borbu za
autonomiju umjetničkog stvaranja koje u imaginarnoj formi čitaocu nudi potpuno novu
realnost originalnosti i neposrednosti umjetničkog izraza. Troja domovina moja,
predstavlja ideju da je autentično iskustvo najbolja osnova za umjetničku ubjedljivost
poezije kao književnog djela. Budući da su kod autora najočigledniji upliv imaju emocije
i intuicija, smatramo da čista intuitivna lirika prevazilazi ljepotu koja je data u stvarnosti
jer je  pjesnikova vizija ljepote uvjerljivija. Drevni antički svijet je osnova poetskog  te je
zbog toga Martinovićeva poezija oslobođena svega materijalnog i okrenuta Olimpu. I ovo
uzdizanje učiniće da velelepno i prekrasno zaronimo svojim duhom, tijelom i mislima u
tajne vječnosti i neotkrivene dubine života drevnih civilizacija. Pjesnik se fokusirao na tip

3
misaone, filozofske lirike koja u značajnom broju pjesama ima intimistički ton.
Martinović kao autor u ovoj panorami pjesama bavi se pitanjima umjetničkog stvaranja,
priziva novo (antičko) doba koje će donijeti nove forme, ulazeći duboko u mistične
ekstaze koje dopiru do beskraja i naslućuje božanstvo.
 
U pjesmi O Heleni (odlomak) autor piše:
 
Ratovati tolike
            Godine
            Poginulima se
            Broja nezna
            Ko da je
            Važan broj
            Ko je brojio mrtve
            Na kraju
            Kip bačen
            Na smetlište
            Zbog čega smo
            Ratovali

Martinović u ovoj pjesmi je pod uticajem drevnih helenskih i renesansnih
eklektičnih doktrina, pa svojim stihovima razobličava ljudsku egzisteciju doživljavajući
je kao konstantno nadvladavanje međusobno suprotstavljenih sila koje se najjasnije
uočavaju kontemplacijom prirode. Sama pjesma je nastala kao odraz pjesnikove
dugogodišnje fascinacije svijetom kulturnog nasleđa stare Grčke, i čini unutrašni alter-
ego autora između svijeta poezije i svijeta svojevrsne vizuelne umjetnosti. Savršenstvo
ove pjesme leži u njenoj jednostavnosti i ravnoteži. Fokusirati se samo na helenizam
Miraša Martinovića, kao jedini suštinski fenomen u njegovim pjesmama, značilo bi
zanemariti druge paralelne dimenzije njegovog stvaranja. Autorove pjesme zaslužuju
trijumf pobjednika zbog karakteristične mješavine antike, helenizma i romantizma u
kojima je uticaj helenskog samo naglašavanje dublje pjesničke i ljudske empatije. Autor
je pretočio svoje pjesničke ideje iz filozofskih rasprava o helenizmu, iz vizija kosmičke
identifikacije čovjeka i božanstva, subjektivnog i univerzalnog principa rijetko prisutnog
kod crnogorskih ali i kod mnogih pjesnika Evrope. Ovakvo shvatanje sugeriše ideju da
postoji harmonija između bića i duha, između egzistencije i svijesti o prolaznosti života.
Ovo panteističko osjećanje svijeta poniklo u helenizmu, našlo je svoje mjesto u
pjesništvu i ponovo aktualizuje filozofsku i pesničku tradiciju orfizma, platonizma. Troja
domovina moja je knjiga koja nam govori o poeziji koja se oslanja na shvatanje da je
čovjekovom duhovnom biću imanentna želja da prevaziđe neposredno iskustvo. Puni
smisao pjesnik postiže tek uspostavljanjem harmonije između sopstvene egzistencije i
duhovne realnosti, u koju vješto  publikuje svoje empirijsko iskustvo snagom stvaralačke
volje i otkrivanjem dublje suštine stvari. Siguram sam da će knjiga poezije  Troja
domovina moja zablistati ne samo na crnogorskoj već i na evropskoj sceni i biti jedna u
nizu zlatnih niti vitalističkog koncepta poezije koja je toliko dragocjena, intimistička ali i
realistična kao i Orfejevi putevi.

Piše: Božidar Proročić, književnik i publicista

Mislite na druge, podelite ovaj tekst

Gledište

Gledište je kulturni portal, mesto gde se promoviše pisana reč i podstiče kreativno razmišljanje.

Ostavite komentar